Για μια ακόμα χρονιά θα βρεθούμε φέτος στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης. Από την Πέμπτη 16 – Κυριακή 19 Μαΐου το Δόντι θα βρίσκεται στο Περίπτερο 13 / Stand 76 της επετειακής 20ής Έκθεσης. Με παλιότερες εκδόσεις, νέα βιβλία, αλλά κυρίως με τη διάθεση να ξαναβρεθούμε με τους φίλους μας, να γνωρίσουμε νέους και να συζητήσουμε για αυτό που μας ενώνει: τα βιβλία και τους ανθρώπους τους. Έχουμε εξάλλου κι εμείς επετειακή αναφορά, αφού φέτος γιορτάζουμε τα 25 χρόνια από την ίδρυση των εκδόσεων.
Λίγες σκέψεις με αφορμή την πρώτη εικοσαετία της έκθεσης
Τα είκοσι χρόνια που συμπληρώνει φέτος η Έκθεση θα ήταν έτσι κι αλλιώς αφορμή για κάποιες σκέψεις. Ο επεισοδιακός, όμως, τρόπος με τον οποίο ξεκίνησε η προετοιμασία της φετινής διοργάνωσης με την ξαφνική εν κρυπτώ αύξηση του κόστους συμμετοχής των εκθετών και η προβληματική επικοινωνία ανάμεσα στους διοργανωτές και στους εκδότες και συγγραφείς, πολλαπλασίασε και αυτές τις σκέψεις και τον διάλογο.
Έχοντας συμμετάσχει με το Δόντι σε περισσότερες από τις μισές εκθέσεις της εικοσαετίας στη Θεσσαλονίκη, μια μικρή συμβολή με κάποιες παρατηρήσεις, λίγες ώρες πριν ξεκινήσει η φετινή διοργάνωση.
- Να ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή; Η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης πρέπει να παραμείνει στη θέση της. Κι ας είναι δύσκολο οικονομικά για τους περισσότερους εκδοτικούς οίκους να συμμετέχουν, λόγω απόστασης. Έχει συνδεθεί με την πόλη και όλη η κριτική που γίνεται (πρέπει να) στοχεύει στην παραμονή της στη Θεσσαλονίκη κι όχι στη μεταφορά άλλης μιας μεγάλης διοργάνωσης στην Αθήνα.
- Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, που είναι ο επίσημος φορέας διοργάνωσης, δεν θα έπρεπε να έχει καμία σχέση με την Έκθεση, Ούτε ξέρει, ούτε θέλει, ούτε μπορεί να τη διοργανώσει. Κι αυτό δεν αφορά κάποια από τα στελέχη του που δουλεύουν μόνιμα ή επιστρατεύονται κάθε χρόνο λίγες εβδομάδες πριν την Έκθεση. Αφορά τη διοίκηση και την ίδια τη δομή του,. Στο κάτω κάτω δεν θα έπρεπε να είναι δουλειά του, καθώς άλλη είναι η αποστολή του. Την έκθεση θα έπρεπε να τη διοργανώνει ένας φορέας όπως το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου που υπήρξε, έκλεισε και ουδέποτε επανήλθε, ένα κενό που δεν καλύπτεται ούτε με τις πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις.
- Από την άλλη πλευρά, η Helexpo, η εταιρεία που διαχειρίζεται τις εκθέσεις που διοργανώνονται στις εγκαταστάσεις της ΔΕΘ, είναι μια ανώνυμη εταιρεία, άρα έχει σκοπό το κέρδος. Ούτε φορέας πολιτικής είναι, ούτε θα θέλαμε να γίνει ποτέ. Μας αρκεί μόνο ότι στο δυναμικό της περιλαμβάνονται 1-2 άτομα που έχουν πάρει ζεστά την έκθεση κι έχουν τη σχετική τεχνογνωσία που πολύ δύσκολα βρίσκεις στην αγορά.
- Πού καταλήγουμε λοιπόν; Στο αγαπημένο μας υπουργείο Πολιτισμού. Αυτό χαράσσει πολιτική, αυτό δημιουργεί ή επιτρέπει ανωμαλίες, ατασθαλίες, παρεξηγήσεις κ.τ.λ., αυτό είναι που δεν έχει καμία συγκεκριμένη πολιτική βιβλίου. Ίσως να μην θεωρεί ότι χρειάζεται. Ας το πει ανοιχτά να το συζητήσουμε.
- Τα τελευταία 5-6 τουλάχιστον χρόνια η έκθεση έπεσε σε μια τεράστια παγίδα. Πολλαπλασίασε τις εκδηλώσεις της θέλοντας έτσι να εμφανίσει μια εντυπωσιακή δραστηριότητα. Εκατοντάδες εκδηλώσεις (συχνά γίνονται ταυτόχρονα περισσότερες από δέκα!) πολλές από τις οποίες συγκεντρώνουν 5, 10 ή 20 άτομα, όταν δεν ματαιώνονται λόγω έλλειψης κοινού. Δεν έχει κανένα νόημα. Οι παρουσιάσεις βιβλίων από τους εκδότες δεν είναι δουλειά της έκθεσης, ούτε έχει νόημα να στερούνται τα βιβλιοπωλεία της πόλης την αντίστοιχη κίνηση που θα είχαν αν έστω το ένα τρίτο από αυτές γίνονταν εκεί κατά τη διάρκεια του υπόλοιπου χρόνου. Αν θέλουμε να γίνονται εκδηλώσεις στη Διεθνή Έκθεση θα έπρεπε να έχουν άλλο χαρακτήρα. Λιγότερες, πιο ουσιαστικές, παρουσιάζοντας ίσως περισσότερα βιβλία διαφορετικών εκδοτών ανά εκδήλωση ή συζητώντας για συγκεκριμένα θέματα, που δεν συνδέονται απαραίτητα με την κυκλοφορία κάποιου νέου βιβλίου.
- Εκτός από τον άναρχο πολλαπλασιασμό των εκδηλώσεων της Έκθεσης, οι διοργανωτές επιχείρησαν τα τελευταία χρόνια και μια υποτιθέμενη αποκέντρωση, απομακρύνοντας πολλές από τις εκδηλώσεις από τον χώρο της έκθεσης και οδηγώντας -θεωρητικά- το κοινό σε άλλα σημεία, εντός ή εκτός κέντρου της πόλης. Όμως η Θεσσαλονίκη δεν είναι Εδιμβούργο, για να ζει και να αναπνέει ολόκληρη γύρω από ένα Φεστιβάλ ή μια Διεθνή Έκθεση Βιβλίου. Οι περισσότεροι Θεσσαλονικείς αγνοούν τη διοργάνωση, όπως μαρτυρά η επαγγελματική ομάδα που είναι για κάτι τέτοια ο βασικός δείκτης: οι οδηγοί ταξί. Επομένως η Έκθεση πρέπει να έχει ως μοναδικό σημείο αναφοράς τον χώρο της ΔΕΘ, συγκεντρώνοντας εκεί το όποιο κοινό υπάρχει (και που σίγουρα ούτε που πλησιάζουν τα 90.000 άτομα που εμφανίζονται στις ανακοινώσεις).
- Ο διεθνής χαρακτήρας της έκθεσης που ήταν από την αρχή ζητούμενο δεν μπορεί να σταθεί ούτε με το ανέκδοτο της φετινής τιμώμενης χώρας (ένα κρατίδιο από τα Εμιράτα), ούτε όταν το υπουργείο Πολιτισμού καθυστερεί τόσο πολύ να πληρώσει τις μεταφράσεις από το επιδοτούμενο πρόγραμμα που έχει. Κάποια μεγάλα ονόματα που έρχονται προσκεκλημένοι είναι απαραίτητοι, όμως μιλάμε για σποραδικά παραδείγματα που δίνουν κάποια δημοσιότητα στην έκθεση και τίποτα περισσότερο.
- Λίγο πιο σοβαρή είναι η δουλειά που γίνεται στο επαγγελματικό κομμάτι της Έκθεσης, Κάποιες από τις εκδηλώσεις και τις συναντήσεις έχουν ενδιαφέρον. Όμως και πάλι λείπουν πιο ουσιαστικές κινήσεις: Παρουσιάσεις καλών παραδειγμάτων από το εξωτερικό, εργαστήρια για νέες τεχνολογίες, εργαλεία χρηματοδότησης, θέματα μάρκετινγκ κ.τ.λ., είναι απαραίτητα στοιχεία ενός επαγγελματικού προγράμματος, ειδικά όταν απευθύνεται στους μικρότερους εκδότες που το έχουν και μεγαλύτερη ανάγκη.
- Αφήσαμε τελευταίους από τη συζήτηση τους πραγματικούς ανθρώπους του βιβλίου. Τους συγγραφείς, τους εκδότες και όλη την γκάμα των επαγγελμάτων που κινούνται γύρω απ’ αυτούς: Μεταφραστές, επιμελητές, γραφίστες, τυπογράφους, πωλητές κ.τ.λ. Ακριβώς το ίδιο κάνει και η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου. Οι εκπρόσωποι του κλάδου επί της ουσίας δεν συμμετέχουν στη διοργάνωση της έκθεσης, δεν συμμετέχουν σε καμία έρευνα διάγνωσης αναγκών κι αυτό παρά την εντυπωσιακή παρουσία των εκδοτικών οίκων από όλη την Ελλάδα που δείχνει ότι έχουν διάθεση να στηρίξουν το γεγονός.
Υπάρχουν δεκάδες άλλα πράγματα που θα μπορούσαμε να πούμε. Χρειάζεται όμως να δημιουργήσουμε πλαίσια συζητήσεων που θα ξεφεύγουν από τα όρια μιας έκθεσης και θα χαράσσουν ή θα προτείνουν στρατηγική για το βιβλίο (όχι φιλαναγνωσίες, μιλάμε για κάτι πολύ πιο ουσιαστικό), έστω κι αν το υπουργείο δεν θέλει να συμμετέχει.
Προς το παρόν θα γιορτάσουμε στη Θεσσαλονίκη για ένα τετραήμερο με τα βιβλία και τους φίλους τους. Δεν είναι και πολλοί στην Ελλάδα άλλωστε.
Ανδρέας Τσιλίρας
Εκδότης
Update: Την πρώτη ημέρα της έκθεσης πέντε συλλογικοί φορείς εκδοτών κυκλοφόρησαν στα μέλη τους το συγκεκριμένο κείμενο προαναγγέλλοντας αποχή από τις μελλοντικές εκθέσεις, εφόσον δεν αλλάξει κάτι ριζικά στη διοργάνωση. Μάλλον θα πρέπει να τους πάρουν σοβαρά.
